Sau ngày Toàn quốc kháng chiến, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài “toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ đạo cuộc “dời đô” lịch sử của các cơ quan đầu não kháng chiến lên Việt Bắc. Vùng đất đứng chân trước đây của cách mạng đã được xây dựng thành căn cứ địa để từ đây có thể lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ. Nơi ấy phải có nhân dân tốt, có cơ sở cách mạng tốt, nơi đó "tiến có thể đánh, lui có thể giữ". Trong suốt 9 năm kháng chiến, các địa danh: Phú Đình, Điềm Mặc, Thanh Định, Định Biên, Bình Thành, Trung Lương, Phượng Tiến, Bảo Biên trở thành nơi chở che, bảo vệ các cơ quan của Trung ương Đảng, Chính phủ, Quốc hội, Bộ Tổng tham mưu; nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trong hệ thống ATK của Trung ương đóng ở căn cứ địa kháng chiến Việt Bắc thì việc chọn Định Hóa (Thái Nguyên) là trung tâm chỉ đạo cuộc kháng chiến là một quyết định đúng đắn, sáng suốt thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Định Hóa có những ưu thế về vị trí, địa hình hiểm trở với núi non bao bọc đảm bảo bí mật và an toàn cho Trung ương và các cơ quan đóng ở đây. Đồng thời, Định Hóa có vị trí phía bắc giáp với Bạch Thông, Chợ Đồn (Bắc Kạn), nam giáp Đại Từ, đông giáp Phú Lương (Thái Nguyên), tây giáp Sơn Dương, Yên Sơn (Tuyên Quang), vì vậy có thể cơ động ngăn cản sự tiến công của giặc Pháp. Có thể nói, Thái Nguyên hội tụ đầy đủ các yếu tố về địa lý, kinh tế, chính trị, quân sự cho việc xây dựng một Khu an toàn trong căn cứ địa kháng chiến của Trung ương tại Việt Bắc.
Thấu suốt quan điểm của Đảng, Chính phủ về chủ trương tiến hành cuộc kháng chiến “Toàn dân, toàn diện, trường kì và tự lực cánh sinh”, việc xây dựng và bảo vệ căn cứ địa phải dựa vào dân. Nhận được Chỉ thị của Trung ương, công tác dân vận đã được cán bộ các huyện Định Hóa, Đại Từ, Phú Lương, Võ Nhai thực hiện. Đồng thời, tổ chức động viên nhân dân góp công, góp của xây dựng An toàn khu. Nhận rõ vinh dự và trọng trách to lớn, ngay từ những ngày đầu, nhân dân các địa phương trong vùng đã dành hàng vạn ngày công, ủng hộ hàng chục vạn cây gỗ, tre, mai, vầu, hàng triệu tàu lá cọ để xây dựng lán trại làm nơi ở và làm việc cho các cơ quan đầu não kháng chiến. Xây dựng hàng vạn mét vuông kho tàng để chứa hàng hóa, nhu yếu phẩm thiết yếu, xây dựng các nhà máy, công binh xưởng đến nghiên cứu, chế tạo vũ khí, sản xuất quan trang phục vụ kháng chiến. Hàng ngàn tấn tài liệu, máy móc, sắt thép, hơn 200 tấn muối, hàng chục tấn bông, hàng vạn mét vải, 2 triệu đồng tiền đông dương, 300 triệu đồng tiền Việt Nam, 100 thỏi bạc trắng… từ Hà Nội đã được quân dân Thái Nguyên chung sức cùng các tỉnh đi qua nhiều ngả lên các huyện Phú Bình, Phú Lương, Đại Từ, Định Hóa… an toàn. Thái Nguyên cũng đã đón hàng vạn đồng bào các tỉnh đồng bằng tản cư lên. Hầu hết các cơ quan Trung ương Đảng, Chính phủ, Mặt trận, Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng tư lệnh đều lần lượt di chuyển lên đóng tại các địa phương thuộc ATK. Tại trung tâm ATK Định Hóa, xóm bản nào cũng có cán bộ, bộ đội ở, gia đình nào cũng góp công, góp của giúp đỡ các cơ quan kháng chiến. Được lựa chọn là trung tâm căn cứ địa kháng chiến của cả nước là một vinh dự lớn đối với Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên, đồng thời cũng là trách nhiệm to lớn đối với dân tộc, với đất nước. Âm mưu của kẻ thù là đánh tan đầu não cơ quan lãnh đạo và các cơ sở phục vụ kháng chiến thì cuộc chiến sẽ kết thúc. Do vậy, trong suốt những năm kháng chiến, quân địch liên tiếp mở nhiều cuộc hành quân lớn cả trên bộ và trên không và đường thủy vào trung tâm ATK Thái Nguyên. Với quyết tâm và trọng trách được giao, Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên chung sức chung lòng cùng các địa phương trong vùng chiến khu Việt Bắc và các đơn vị bộ đội chủ lực làm tròn trách nhiệm nặng nề trước lịch sử và dân tộc. Đó là bảo vệ an toàn lãnh tụ và các cơ quan đầu não của ta trước các cuộc tiến công truy quét với quy mô lớn của kẻ thù, gây cho chúng nhiều tổn thất nặng nề. Cùng với nhiệm vụ bảo vệ an toàn tuyệt đối lãnh tụ và các cơ quan đầu não, các địa phương trong tỉnh luôn thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng hậu phương vững chắc phục vụ kháng chiến.
Tại ATK Định Hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã đưa ra những quyết sách có tính quyết định cho thắng lợi của cuộc kháng chiến như: Chỉ thị "Phải phá tan cuộc tấn công của giặc Pháp (Thu - Đông 1947); quyết định chiến lược biến hậu phương của địch thành tiền phương của ta những năm 1948 - 1949; quyết định mở các chiến dịch: Biên giới (1950), Hòa Bình (1952), Tây bắc (1953)… nhằm tiêu hao sinh lực địch, phát triển lực lượng và mở rộng vùng giải phóng và sự ủng hộ của quốc tế với cuộc kháng chiến. Cũng tại ATK Định Hóa (Thái Nguyên), Trung ương Đảng đã quyết định triệu tập Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng tại Chiêm Hóa (Tuyên Quang), tháng 2/1951 để lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc đến thắng lợi.
Cũng từ căn lán nhỏ đơn sơ ở Tỉn Keo, Phú Đình, Định Hóa, Thái Nguyên, sau khi nghe Tổng Quân ủy báo cáo tình hình chiến sự, Bác Hồ và các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị gồm đồng chí Trường Chinh, Phạm Văn Đồng và Tổng tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái đã nhất trí thông qua phương án tác chiến của Tổng Quân ủy, quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ với bí danh "Trần Đình". Thành lập Đảng ủy mặt trận và cử Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp làm Bí thư Đảng ủy, Chỉ huy trưởng chiến dịch. Đến ngày 1/1/1954, cũng tại Tỉn Keo, Bộ Chính trị đã chỉ định cơ quan lãnh đạo, chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ; triển khai kế hoạch điều động lực lượng lên Tây Bắc quyết chiến với kẻ thù. Thái Nguyên chính là nơi khởi nguồn của chiến thắng “nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng”!
Vùng đất ATK năm xưa, Thái Nguyên ngày hôm nay đã bứt phá vươn mình trở thành tỉnh có bước phát triển nhanh, mạnh mẽ và có vị thế trong khu vực và cả nước. Thành tựu tự hào được bồi đắp nên bởi những giá trị từ quá khứ của một vùng đất anh hùng với những đóng góp lớn lao cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Mãi ghi nhớ công ơn của các thế hệ đi trước, Thái Nguyên vững tin kiến tạo, phát triển ngày một giàu đẹp, văn minh, sớm trở thành trung tâm kinh tế công nghiệp hiện đại của khu vực trung du, miền núi phía Bắc và vùng Thủ đô Hà Nội.
Huy Hòa
